หลายคู่พยายามมีลูกอยู่นานแต่ไม่สำเร็จ บางทีไม่ใช่เพราะมีปัญหาด้านสุขภาพ แต่เพราะไม่รู้ว่าช่วงเวลาไหนของเดือนที่โอกาสตั้งครรภ์สูงที่สุด
ร่างกายผู้หญิงมีช่วงเวลาที่นับว่า “พร้อม” อยู่แค่ประมาณ 3–5 วันต่อรอบเดือน รู้ว่าวันไหนคือวันนั้นได้ ก็เพิ่มโอกาสไปได้มาก
วงรอบเดือนทำงานยังไง
รอบเดือนเฉลี่ยอยู่ที่ 28 วัน แต่ในความเป็นจริง 21–35 วันถือว่าปกติ ตัวเลข 28 วันเป็นแค่ค่าเฉลี่ย ไม่ใช่มาตรฐานทุกคน
ในแต่ละรอบมีช่วงสำคัญสองจุด:
ช่วงฟอลลิคูลาร์ — นับจากวันแรกของประจำเดือนจนถึงวันไข่ตก ระยะนี้ไข่จะเจริญเติบโตในรังไข่
ช่วงลิวทีอัล — หลังไข่ตกไปจนถึงวันก่อนประจำเดือนรอบถัดไป ระยะนี้มักอยู่ที่ 12–16 วันและสม่ำเสมอกว่าช่วงแรก
วันไข่ตกจึงไม่ใช่วันที่ 14 เสมอไป ถ้ารอบเดือนสั้นกว่า 28 วัน ไข่ก็ตกเร็วกว่า ถ้ารอบยาว ก็ตกช้ากว่า
ช่วงที่มีโอกาสตั้งครรภ์สูงสุด
ไข่มีชีวิตอยู่ได้แค่ 12–24 ชั่วโมงหลังตก แต่อสุจิอยู่ได้ถึง 3–5 วันในระบบสืบพันธุ์ของผู้หญิง
ฉะนั้น “ช่วงเจริญพันธุ์” จริงๆ คือ 2–3 วันก่อนไข่ตกและวันที่ไข่ตกเอง รวมประมาณ 4–5 วันต่อรอบ
นับวันไข่ตกด้วยมือก็ได้ แต่สะดวกกว่าถ้าใช้ เครื่องคำนวณวันไข่ตก กรอกวันแรกของประจำเดือนและความยาวรอบเดือนเฉลี่ย แล้วจะได้ตารางเดือนพร้อมไฮไลต์วันที่มีโอกาสสูงสุดออกมาทันที
อายุครรภ์นับยังไง
ถ้าตั้งครรภ์แล้ว หมอจะนับอายุครรภ์จากวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย ไม่ใช่วันไข่ตก ฟังดูแปลก แต่นี่คือมาตรฐานทางการแพทย์สากล เพราะวันไข่ตกจริงๆ มักไม่แน่นอน
ผลคือตอนที่รู้ว่าท้อง อายุครรภ์มักขึ้นไปถึง 4–5 สัปดาห์แล้วโดยไม่รู้ตัว
อยากคำนวณวันครบกำหนดหรืออายุครรภ์ปัจจุบัน ใช้ เครื่องคำนวณอายุ ได้เลย กรอกวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้ายลงไปเป็นวันเกิด แล้วอายุที่คำนวณออกมาก็คือสัปดาห์ครรภ์โดยประมาณ
BMI กับการตั้งครรภ์
น้ำหนักตัวมีผลโดยตรงต่อฮอร์โมนที่ควบคุมการตกไข่ ทั้งน้ำหนักน้อยเกินไปและมากเกินไปต่างลดโอกาสตั้งครรภ์
ช่วง BMI ที่เหมาะสมสำหรับการตั้งครรภ์คือ 18.5 – 24.9 ไม่ต่างจากช่วงปกติสำหรับสุขภาพทั่วไป
เช็ก BMI ตัวเองได้ที่ เครื่องคำนวณ BMI ถ้าตัวเลขออกมาเกิน 27–28 ขึ้นไป แนะนำให้ลองปรับน้ำหนักก่อนวางแผนตั้งครรภ์จริงจัง เพราะนอกจากโอกาสสูงขึ้นแล้ว การตั้งครรภ์ก็ราบรื่นกว่ามาก
ในทางกลับกัน BMI ต่ำกว่า 18.5 ก็เสี่ยงต่อภาวะประจำเดือนขาดหรือไม่สม่ำเสมอ ซึ่งทำให้นับวันไข่ตกได้ยากขึ้นอีก
เรื่องที่คนมักเข้าใจผิด
“ประจำเดือนมาสม่ำเสมอ แปลว่าไข่ตกทุกรอบ” — ไม่จริงเสมอไป มีรอบไม่มีการตกไข่ที่ยังมีประจำเดือนมาได้ ถ้าพยายามนาน 6 เดือนแล้วไม่สำเร็จ ควรปรึกษาแพทย์
“อุณหภูมิร่างกายแม่นยำมาก” — วัดอุณหภูมิฐาน (BBT) ได้ข้อมูลว่าไข่ตกไปแล้ว ไม่ใช่กำลังจะตก ใช้ยืนยันย้อนหลังได้แต่วางแผนล่วงหน้าได้น้อย
“วันที่ 14 คือวันไข่ตกของทุกคน” — ย้ำอีกครั้งเพราะคนยังเชื่ออยู่ มันไม่ใช่ วันไข่ตกขึ้นอยู่กับรอบเดือนของแต่ละคน
เมื่อไหรควรพบแพทย์
ถ้าอายุต่ำกว่า 35 ปีและพยายามมีลูกนานเกิน 12 เดือนแล้วไม่สำเร็จ หรืออายุ 35 ปีขึ้นไปแล้วพยายามเกิน 6 เดือน แนะนำให้ปรึกษาสูตินรีแพทย์ ไม่ใช่เรื่องน่าอาย การตรวจหาสาเหตุเร็วกว่าจะดีกว่าปล่อยทิ้งไว้
การวางแผนมีลูกไม่ใช่แค่เรื่องของฝ่ายหญิงฝ่ายเดียว สุขภาพอสุจิของฝ่ายชายก็มีผลพอๆ กัน การเริ่มต้นด้วยความเข้าใจพื้นฐานเรื่องวงรอบ เปลี่ยนเรื่องที่ดูเดาไม่ได้ ให้มีหลักการมากขึ้นได้จริงๆ