หลายคนที่อยากเป็นครูไม่แน่ใจว่าต้องทำอะไรก่อนหลัง บางคนเพิ่งจบมหาวิทยาลัยแล้วถามว่าต้องสอบอะไร บางคนจบแล้ว 2-3 ปีแต่ยังไม่ได้บรรจุ
จริงๆ มันมีลำดับชัดเจน ต้องผ่านสามด่านใหญ่ ไม่สามารถข้ามหรือสลับได้
ด่านที่ 1 — สอบเข้าคณะครุศาสตร์ / ศึกษาศาสตร์
ถ้ายังเรียนอยู่หรือเพิ่งสำเร็จมัธยม ด่านแรกคือสอบ TCAS คณะครุศาสตร์หรือศึกษาศาสตร์
วิชาที่ใช้ขึ้นอยู่กับมหาวิทยาลัยที่สมัคร ส่วนใหญ่ใช้ TGAT ความถนัดทั่วไป + TPAT2 ความถนัดด้านการศึกษา บางสาขาเพิ่ม A-Level วิชาเอกด้วย
ฝึกทำข้อสอบล่วงหน้าได้ที่ แนวข้อสอบ TGAT / TPAT และ แนวข้อสอบ A-Level ซึ่งครอบคลุมทั้งวิชาที่มักออกบ่อยและโจทย์จากปีก่อนๆ
ระยะเวลาในคณะปกติ 4-5 ปี มีฝึกสอนที่โรงเรียน 1 ปีในช่วงสุดท้าย
ด่านที่ 2 — สอบขอใบอนุญาตประกอบวิชาชีพครู
จบการศึกษาแล้วยังสอนไม่ได้ทันที ต้องมี “ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพครู” จากคุรุสภาก่อน
การสอบขอใบอนุญาตวัด 9 มาตรฐานความรู้ ได้แก่
- ภาษาและเทคโนโลยีสำหรับครู
- การพัฒนาหลักสูตร
- การจัดการเรียนรู้
- จิตวิทยาสำหรับครู
- การวัดและประเมินผลการศึกษา
- การบริหารจัดการในห้องเรียน
- การวิจัยทางการศึกษา
- นวัตกรรมและเทคโนโลยีทางการศึกษา
- ความเป็นครู
แต่ละมาตรฐานสอบแยกกัน ผ่านทีละตัว ตัวไหนไม่ผ่านสอบซ่อมได้ ไม่ต้องสอบใหม่ทั้งหมด
ฝึกทำโจทย์ได้ที่ แนวข้อสอบใบประกอบวิชาชีพครู ซึ่งรวมข้อสอบครอบคลุมทุกมาตรฐาน
ใบอนุญาตอายุ 5 ปี ต้องต่ออายุด้วยการพัฒนาวิชาชีพอย่างต่อเนื่อง ถ้าสอนโดยไม่มีใบอนุญาต โรงเรียนต้นสังกัดมีความผิดด้วย
ด่านที่ 3 — สอบบรรจุครูผู้ช่วย
มีใบอนุญาตแล้วถึงสมัครสอบบรรจุ “ครูผู้ช่วย” ได้ ซึ่งเป็นตำแหน่งข้าราชการครู
การสอบแบ่งเป็น 2 ภาค
- ภาค ก. สอบข้อเขียน ความรู้ทั่วไปและวิชาเฉพาะสาขา
- ภาค ข. สอบปฏิบัติ ประเมินทักษะการสอนและความเหมาะสม
เนื้อหาภาค ก. รวมถึง กฎหมายการศึกษา พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ การบริหารสถานศึกษา และวิชาเอกที่สมัคร
ฝึกทำโจทย์แนวสอบครูผู้ช่วยได้ที่ แนวข้อสอบครูผู้ช่วย มีทั้งส่วนความรู้ทั่วไปและวิชาเฉพาะ
ทางลัดสำหรับคนที่จบสาขาอื่น
ถ้าจบไม่ใช่ครุศาสตร์ แต่อยากเป็นครู ยังทำได้ผ่าน 2 ทาง
ทาง 1 — เรียนเพิ่มวุฒิครู บางมหาวิทยาลัยมีหลักสูตรประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครู (ป.บัณฑิต) สำหรับคนจบสาขาอื่นที่ต้องการใบอนุญาต
ทาง 2 — สอนในโรงเรียนเอกชนก่อน บางโรงเรียนเอกชนรับครูที่ยังไม่มีใบอนุญาต โดยให้ทำงานไปพร้อมกับดำเนินการขอใบอนุญาต แต่ต้องได้รับอนุญาตภายในระยะเวลาที่กำหนド
สอบราชการกับสอบครู ต่างกันอย่างไร
ครูผู้ช่วยเป็นข้าราชการสังกัด สพฐ. หรือ สช. การสอบบรรจุต่างจากการสอบ ก.พ. ที่ใช้สำหรับข้าราชการพลเรือนทั่วไป
คนที่สอบ ก.พ. ผ่านแล้วและทำงานในกระทรวงศึกษาธิการในตำแหน่งที่ไม่ใช่ครู จะเป็นข้าราชการพลเรือน ไม่ใช่ข้าราชการครู ดังนั้นถ้าเป้าหมายคืออยู่ในห้องเรียน เส้นทางครูผู้ช่วยตรงกว่า
แต่ถ้าสนใจงานด้านการศึกษาในส่วนราชการ เช่น สำนักงานเขต กรมวิชาการ หรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น การสอบ แนวข้อสอบ ก.พ. ภาค ก. จะเปิดประตูไปได้กว้างกว่า
เส้นเวลาที่เป็นจริง
คนที่เริ่มเส้นทางครูตั้งแต่ม.6 ใช้เวลาประมาณ 5-7 ปีกว่าจะบรรจุครูผู้ช่วยได้
- เรียน 4-5 ปี
- สอบใบอนุญาต (บางคนสอบหลายรอบ) 6 เดือน – 1 ปี
- รอเปิดสอบบรรจุและผ่านการคัดเลือก 6 เดือน – 2 ปี
ที่ต้องรอเปิดสอบเพราะสอบบรรจุครูไม่ได้จัดทุกปีในทุกจังหวัด ขึ้นอยู่กับอัตราว่างของแต่ละเขต คนที่ยืดหยุ่นเรื่องพื้นที่ได้บรรจุเร็วกว่าคนที่ต้องสอบเขตเดียว
เส้นทางนี้ต้องใช้ความอดทน แต่ถ้าเป้าหมายชัดว่าอยากสอน เตรียมตัวตามลำดับและฝึกข้อสอบให้พร้อม โอกาสผ่านในรอบแรกสูงกว่าคนที่ไม่ได้เตรียม